Rơ le trung gian là thiết bị quen thuộc trong tủ điện điều khiển, hệ thống tự động hóa và nhiều mạch điện công nghiệp. Tuy nhiên, với người mới tiếp xúc, việc xác định chân coil, COM, NO, NC hay phân biệt sơ đồ rơ le 8 chân và 14 chân có thể gây nhầm lẫn.
Trong bài viết dưới đây, Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ Đức Vinh sẽ hướng dẫn cách đấu rơ le trung gian từ cơ bản đến thực tế, đồng thời chia sẻ những lưu ý quan trọng giúp hạn chế đấu nhầm chân, sai điện áp cuộn hút hoặc lựa chọn tiếp điểm không phù hợp.
Lưu ý an toàn: Hướng dẫn mang tính tham khảo kỹ thuật. Trước khi đấu nối phải ngắt nguồn và kiểm tra chắc chắn mạch không còn điện. Với hệ thống điện lưới hoặc tủ điện công nghiệp, người thực hiện cần có chuyên môn và tuân thủ quy định an toàn điện.
Rơ le trung gian là gì?
Rơ le trung gian (intermediate/interposing relay) có thể hiểu đơn giản là một thiết bị đóng cắt được điều khiển bằng tín hiệu điện. Khi cấp đúng điện áp vào cuộn hút (coil), từ trường sinh ra làm cơ cấu bên trong chuyển trạng thái các tiếp điểm.
Trong tủ điện, rơ le trung gian thường được sử dụng để cách ly tín hiệu điều khiển, nhân số lượng tiếp điểm hoặc làm tầng trung gian giữa thiết bị điều khiển và tải.
Một rơ le điện từ thông dụng gồm các thành phần chính:
- Coil (cuộn hút): nhận điện áp điều khiển.
- COM (Common): chân chung của bộ tiếp điểm.
- NO (Normally Open): tiếp điểm thường mở.
- NC (Normally Closed): tiếp điểm thường đóng.
- Cơ cấu điện từ và lò xo: thực hiện quá trình đóng, nhả tiếp điểm.
Khi coil chưa được cấp điện, COM thường thông với NC và không thông với NO. Khi coil được cấp đúng điện áp định mức, rơ le tác động, COM chuyển sang thông với NO. Khi ngắt nguồn coil, cơ cấu hồi vị đưa tiếp điểm trở về trạng thái ban đầu.
Cần hiểu COM, NO, NC và A1 – A2 trước khi đấu rơ le
Đây là kiến thức quan trọng nhất trước khi tìm hiểu cách đấu rơ le trung gian.
| Ký hiệu | Chức năng | Khi coil chưa có điện |
|---|---|---|
| A1 – A2 | Hai đầu cuộn hút | Relay chưa tác động |
| COM | Chân chung | Thường nối với NC |
| NO | Normally Open – thường mở | Không thông với COM |
| NC | Normally Closed – thường đóng | Thông với COM |
Ví dụ, nếu muốn một đèn chỉ sáng khi relay tác động, có thể sử dụng COM và NO. Ngược lại, nếu muốn mạch dẫn điện khi relay chưa tác động và ngắt khi relay tác động thì sử dụng COM và NC.
Một điểm rất quan trọng là điện áp coil và khả năng chịu tải của tiếp điểm là hai thông số khác nhau. Không được nhìn điện áp tải rồi mặc định đó là điện áp cấp cho coil.
Cách đọc sơ đồ chân rơ le trung gian
Trước khi đấu dây, hãy quan sát sơ đồ được nhà sản xuất in trên thân rơ le, đế socket hoặc tra datasheet của đúng model.
Thông thường, bạn cần xác định 4 nhóm thông tin:
1. Điện áp coil
Có thể gặp các mức như 12VDC, 24VDC, 24VAC, 110VAC hoặc 220/230VAC tùy sản phẩm.
2. Hai chân cuộn hút
Thường được ký hiệu A1 và A2 hoặc thể hiện bằng biểu tượng cuộn dây trên sơ đồ.
3. Các nhóm COM – NO – NC
Mỗi bộ tiếp điểm chuyển đổi sẽ gồm một COM và hai trạng thái NO/NC.
4. Định mức tiếp điểm
Kiểm tra dòng điện, điện áp và loại tải mà tiếp điểm được phép đóng cắt.
Đặc biệt lưu ý: Không nên ghi nhớ máy móc rằng “relay 8 chân thì chân số X luôn là coil” hoặc “relay 14 chân luôn có sơ đồ giống nhau”. Cách đánh số và bố trí chân có thể thay đổi theo hãng, dòng sản phẩm, socket và cách nhìn sơ đồ. Vì vậy, sơ đồ trên đúng model đang sử dụng phải được ưu tiên.
Hướng dẫn cách đấu rơ le trung gian chi tiết
Về nguyên tắc, quy trình đấu một rơ le trung gian có thể thực hiện theo các bước sau.
Bước 1: Ngắt nguồn điện
Ngắt toàn bộ nguồn cấp cho mạch trước khi thao tác. Dùng thiết bị đo phù hợp để xác nhận mạch không còn điện.
Không nên chỉ dựa vào việc CB đang ở vị trí OFF mà bỏ qua bước kiểm tra.
Bước 2: Xác định điện áp cuộn coil
Quan sát thông số trên thân relay.
Ví dụ, nếu coil ghi 24VDC thì phải sử dụng nguồn điều khiển phù hợp 24VDC. Không được cấp trực tiếp 220VAC vào cuộn hút 24VDC.
Với relay DC có diode, LED hoặc mạch bảo vệ tích hợp, cần đặc biệt chú ý cực tính theo tài liệu của nhà sản xuất.
Bước 3: Xác định A1 – A2, COM – NO – NC
Đối chiếu sơ đồ trên relay và socket để xác định chính xác từng chân.
Có thể sử dụng đồng hồ đo thông mạch khi mạch đã được cách ly hoàn toàn khỏi nguồn để hỗ trợ kiểm tra COM – NC ở trạng thái relay chưa tác động.
Bước 4: Đấu nguồn điều khiển vào coil
Đưa nguồn điều khiển đúng điện áp vào hai đầu cuộn hút theo sơ đồ của model.
Khi coil được kích hoạt, relay sẽ chuyển trạng thái các tiếp điểm.
Bước 5: Đấu mạch qua COM và NO hoặc NC
Tùy yêu cầu điều khiển:
- COM – NO: tải/tín hiệu được đóng khi relay tác động.
- COM – NC: tải/tín hiệu được duy trì khi relay chưa tác động và ngắt khi relay tác động.
Bước 6: Kiểm tra trước khi cấp điện
Kiểm tra lại điện áp coil, vị trí dây, đầu cos, vít siết, khả năng chịu tải của tiếp điểm và sơ đồ mạch.
Sau khi chắc chắn đấu nối chính xác mới tiến hành cấp điện thử nghiệm theo quy trình an toàn.
Cách đấu rơ le trung gian 8 chân
Rơ le trung gian 8 chân phổ biến thường có:
- 2 chân dành cho cuộn coil;
- 2 bộ tiếp điểm chuyển đổi;
- mỗi bộ gồm COM – NO – NC.
Do đó loại 8 chân thường phù hợp với các mạch cần hai nhóm tiếp điểm độc lập.
Quy trình cơ bản vẫn là:
Nguồn điều khiển → Coil → Relay tác động → COM chuyển từ NC sang NO → Tín hiệu/tải được đóng hoặc ngắt theo thiết kế.
Ví dụ trong mạch điều khiển contactor, tín hiệu điều khiển có thể kích coil của relay trung gian. Một tiếp điểm NO của relay sau đó được sử dụng trong mạch cấp tín hiệu tới cuộn hút contactor.
Cách bố trí này thường được sử dụng khi cần một tầng trung gian giữa mạch điều khiển và thiết bị chấp hành.
Cách đấu rơ le trung gian 14 chân
Rơ le 14 chân thường cung cấp nhiều bộ tiếp điểm chuyển đổi hơn loại 8 chân; một cấu hình phổ biến là 4 bộ COM – NO – NC cùng một cuộn coil.
Nhờ số lượng tiếp điểm lớn, một relay có thể cung cấp nhiều tín hiệu điều khiển độc lập.
Ví dụ, khi relay tác động có thể dùng các nhóm tiếp điểm riêng để:
- kích contactor;
- bật đèn báo;
- gửi tín hiệu trạng thái;
- tạo liên động cho mạch khác.
Cách đấu về nguyên lý không khác relay 8 chân: xác định coil → xác định từng nhóm COM/NO/NC → chọn tiếp điểm phù hợp → kiểm tra → cấp nguồn thử.
Tuy nhiên, không nên mặc định số chân của mọi relay 14 chân giống nhau. Luôn kiểm tra sơ đồ chân của chính model và socket đang lắp.
Ứng dụng rơ le trung gian trong tủ điện
Trong thực tế, rơ le trung gian có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau.
PLC → Relay → Thiết bị chấp hành
Output của PLC điều khiển coil relay, còn tiếp điểm relay thực hiện nhiệm vụ đóng/cắt tín hiệu sang mạch tiếp theo. Cách triển khai cụ thể phải dựa trên loại output PLC và thông số thiết bị.
Cảm biến → Relay → Đèn/còi
Khi cảm biến phát tín hiệu phù hợp, relay tác động và sử dụng NO hoặc NC để thay đổi trạng thái của mạch báo hiệu.
Relay → Contactor → Động cơ
Relay trung gian có thể tham gia mạch điều khiển cuộn hút contactor; contactor đảm nhiệm đóng cắt tải công suất theo thiết kế.
Rơ le trung gian vì thế đặc biệt hữu ích trong các tủ điều khiển cần cách ly, chuyển đổi hoặc mở rộng số lượng tiếp điểm.
Những lỗi thường gặp khi đấu rơ le trung gian
Cấp sai điện áp cho coil
Đây là lỗi cần tránh tuyệt đối. Ví dụ coil 24VDC không thể tùy tiện đấu vào nguồn 220VAC.
Nhầm COM – NO – NC
Nhầm NO với NC có thể khiến thiết bị hoạt động ngược với yêu cầu của mạch.
Ghi nhớ số chân thay vì đọc sơ đồ
Cùng là relay 8 hoặc 14 chân nhưng pinout không nhất thiết giống nhau giữa mọi model. Cần kiểm tra sơ đồ của nhà sản xuất.
Chọn tiếp điểm không phù hợp với tải
Dòng định mức của tiếp điểm không đồng nghĩa relay phù hợp với mọi loại tải có dòng nhỏ hơn con số đó. Tải điện trở, tải cảm, motor hay cuộn coil có đặc tính đóng cắt khác nhau. Nên chọn theo bảng định mức của nhà sản xuất.
Đấu dây khi chưa ngắt nguồn
Thao tác trực tiếp trên mạch đang có điện có nguy cơ gây điện giật, chập điện và hư hỏng thiết bị. Với hệ thống điện công nghiệp, công việc cần được thực hiện bởi người có chuyên môn.
Kinh nghiệm chọn rơ le trung gian phù hợp
Ngoài việc biết cách đấu rơ le trung gian, lựa chọn đúng sản phẩm ngay từ đầu cũng rất quan trọng.
Khi chọn relay, nên kiểm tra:
- Điện áp coil AC hay DC.
- Điện áp định mức của coil.
- Số lượng tiếp điểm cần sử dụng.
- Cấu hình NO/NC.
- Khả năng đóng cắt của tiếp điểm với loại tải thực tế.
- Socket/đế tương thích.
- Kích thước và phương án lắp đặt.
- Điều kiện môi trường làm việc.
- Thương hiệu, nguồn gốc và tài liệu kỹ thuật.
Đặc biệt với tủ điện công nghiệp, không nên chỉ chọn relay dựa trên giá thành mà bỏ qua thông số kỹ thuật và khả năng tương thích với hệ thống.
Câu hỏi thường gặp về cách đấu rơ le trung gian
Rơ le trung gian 8 chân và 14 chân khác nhau thế nào?
Khác biệt dễ nhận thấy là số chân và số lượng tiếp điểm. Loại 8 chân thường gặp với 2 bộ tiếp điểm chuyển đổi, trong khi loại 14 chân thường gặp với 4 bộ. Cấu hình thực tế cần kiểm tra theo từng model.
COM, NO và NC là gì?
COM là chân chung; NO là tiếp điểm thường mở; NC là tiếp điểm thường đóng. Khi relay chưa tác động, COM thường nối NC. Khi relay tác động, COM chuyển sang NO.
Làm sao biết chân nào là chân coil?
Xem sơ đồ in trên relay, socket hoặc datasheet chính hãng của model. Hai đầu cuộn hút thường được ký hiệu A1 – A2 hoặc bằng biểu tượng coil.
Relay 24VDC có đấu nguồn 220V được không?
Không được cấp 220VAC trực tiếp vào coil 24VDC. Nguồn cấp cho cuộn hút phải phù hợp với điện áp và loại AC/DC mà nhà sản xuất quy định.
Đức Vinh – Đơn vị cung cấp thiết bị điện và giải pháp tủ điện
Việc đấu relay đúng kỹ thuật bắt đầu từ việc xác định đúng model, đúng điện áp coil, đúng cấu hình tiếp điểm và đúng sơ đồ chân. Nếu chưa có kinh nghiệm, không nên đấu dây theo phỏng đoán hoặc sao chép sơ đồ của một relay khác.
Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ Đức Vinh cung cấp thiết bị điện phục vụ hệ thống điện dân dụng và công nghiệp, đồng thời hỗ trợ khách hàng lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế.
- Công ty: CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ ĐỨC VINH
- Địa chỉ: Số 7, Đường 13, Khu Phố 1, Phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Văn phòng giao dịch: 476/22 Tân Kỳ Tân Quý, P. Tân Sơn Nhì, TP. HCM
- Mã số thuế: 0317358651
- Hotline: 0983 165 054 – 0916 166 062 – 0987 659 043
Nếu bạn đang cần lựa chọn rơ le trung gian, contactor, CB, thiết bị đóng cắt hoặc thiết bị cho tủ điện, hãy liên hệ Đức Vinh để được tư vấn sản phẩm phù hợp với thông số và nhu cầu sử dụng.